به گزارش "گسترش تولید و تجارت" برنامه پزشکی خانواده طی حدود ۲۰ سال گذشته بارها در دولت‌های مختلف در دستور کار قرار گرفته، اما مجموعه‌ای از ناهماهنگی‌ها، مشکلات اجرایی، تامین منابع و چالش‌ها، مانع از آن شده که این برنامه از تجربه‌های محدود خود فراتر رود و به‌صورت گسترده در شهرهای کشور اجرا شود. اکنون اما دولت چهاردهم توسعه پزشکی خانواده و نظام ارجاع را در دستور کار قرار داده و وزارت بهداشت نیز تلاش دارد این‌بار اجرای برنامه را به‌صورت مرحله‌ای پیش ببرد.

در این میان، نام رئیس‌جمهور با پزشکی خانواده پیوندی قدیمی دارد

دکتر مسعود پزشکیان که در دوره تصدی وزارت بهداشت از بنیانگذاران اجرای پزشک خانواده روستایی بود، اکنون نیز در جایگاه ریاست جمهوری بر اجرای این برنامه تاکید دارد. محمدمهدی ناصحی، مدیرعامل سازمان بیمه سلامت، با اشاره به همین سابقه می‌گوید که «پزشکیان باور دارد که اجرای برنامه پزشکی خانواده راه نجات نظام سلامت است» و تمام ارکان وزارت بهداشت و دانشگاه‌های علوم پزشکی نیز برای اجرای آن بسیج شده‌اند.

 عبور از تجربه‌های گذشته و رساندن پزشکی خانواده به شهرها تنها با ابلاغ و تامین منابع محقق نمی‌شود

ناصحی، تامین به‌موقع منابع را «پاشنه آشیل» اجرای برنامه می‌داند و در عین حال تاکید دارد که نگرش و الزامات واقعی پزشکی خانواده در نحوه هزینه‌کرد و اجرای برنامه باید مورد توجه قرار گیرد. از نگاه او، بیمه‌ها نیز در کنار وزارت بهداشت، در نظارت و تامین هزینه‌های این برنامه نقش مهمی دارند.

 موفقیت پزشکی خانواده به همراهی مردم  وابسته است

از سوی دیگر، ناصحی معتقد است موفقیت پزشکی خانواده به همراهی مردم نیز وابسته است؛ برنامه‌ای که قرار نیست محدودکننده دریافت خدمات باشد، بلکه باید مسیر دریافت خدمات را برای مردم مشخص و از هزینه‌های غیرضروری جلوگیری کند. او با اشاره به تغییر الگوی بیماری‌ها، افزایش دیابت، فشارخون، بیماری‌های قلبی‌وعروقی و سرطان‌ها و همچنین تغییر نیازها و سبک زندگی نسل جدید، بر ضرورت بازنگری در نظام شبکه و استفاده از روش‌های نوین پیشگیری و خودمراقبتی نیز تاکید دارد؛ رویکردی که نشان می‌دهد اجرای پزشکی خانواده تلاشی برای بازطراحی و تغییر ریل و تحول در ارائه خدمات سلامت در کشور است.

برنامه پزشکی خانواده؛ تغییر ریل نظام سلامت

دکتر محمدمهدی ناصحی_مدیرعامل سازمان بیمه سلامت در بخشی از گفتگوی خود، درباره اجرای برنامه پزشکی خانواده اظهار کرد: اجرای برنامه پزشکی خانواده، کار ساده‌ای نیست؛ چرا که این برنامه به معنای تغییر ریل و تحول در ارائه خدمات نظام سلامت است. 

پزشکیان از بنیانگذاران «پزشکی خانواده» در کشور

او درباره تجربه رئیس‌جمهور درباره اجرای برنامه پزشکی خانواده گفت: دکتر پزشکیان از بنیانگذاران پزشک خانواده در کشور است. هنگامی که ایشان هدایت وزارت بهداشت را برعهده داشت، به منظور اجرای پزشک خانواده روستایی و نظام ارجاع به شهرها و استان‌های مختلف سفر کرد و این برنامه را راه‌اندازی کرد. رئیس‌جمهور باور دارد اجرای برنامه پزشکی خانواده راه نجات نظام سلامت است.

مدیرعامل سازمان بیمه سلامت درباره اقدامات در راستای اجرای برنامه پزشکی خانواده گفت: وزارت بهداشت،  گام مهمی در راستای اجرای برنامه پزشکی خانواده برداشته است. تمام ارکان وزارت بهداشت به همراه دانشگاه‌های علوم‌پزشکی برای اجرای این برنامه بسیج‌ شده‌اند.

تامین به موقع منابع؛ پاشنه آشیل برنامه پزشکی خانواده | توجه به افزایش سواد سلامت مردم

او با بیان اینکه تامین به موقع منابع از دغدغه‌های مرتبط با اجرای برنامه پزشکی خانواده است، تصریح کرد: تامین به موقع منابع، پاشنه آشیل اجرای برنامه پزشکی خانواده است. علاوه بر تامین منابع، می‌بایست نگرش‌های مدنظر درباره برنامه پزشکی خانواده را به درستی اجرا کنیم، نه اینکه منابع مالی را میان شهرهای مختلف کشور تقسیم کنیم.

ناصحی با بیان اینکه مردم باید نسبت به پزشکی خانواده آگاه شوند، توضیح داد: سواد سلامت مردم باید افزایش یابد؛ مردم باید بدانند برنامه پزشکی خانواده صرفا محدود کردن ارائه خدمت نیست، بلکه برنامه‌ای است که مسیر را مشخص می‌کند. یک پزشک یا تیم مشاور در کنار افراد و خانواده‌ها قرار می‌گیرد و از هزینه‌های غیر ضرور جلوگیری می‌کند.

مردم باید با فواید برنامه پزشکی خانواده آشنا شوند

مدیرعامل سازمان بیمه سلامت ادامه داد: اجرای برنامه پزشکی خانواده فواید متعددی مانند مشخص‌شدن مسیر و جلوگیری از هزینه‌های غیرضروری دارد؛ مولفه‌هایی که مردم می‌بایست با آن آشنا شوند. اگر برنامه پزشکی خانواده یک طرح دستوری یا طرح از بالا به پایین باشد، به نتیجه نخواهد رسید و موفق نخواهد بود. 

افزایش برخی بیماری‌ها با وجود افزایش سواد سلامت مردم

او با بیان اینکه اجرای برنامه پزشکی خانواده به فرهنگسازی نیاز دارد، توضیح داد: فرهنگسازی برای اجرای برنامه پزشکی خانواده سخت است. اگرچه سواد سلامت مردم افزایش یافته، اما خروجی‌ها مطلوب نیست. به طور مثال، میزان ابتلا به دیابت و  پیش‌دیابت در کشور به ترتیب ۱۴ و ۲۴ درصد است؛ به عبارت دیگر، میزان ابتلا به دیابت و تهدید دیابت حدود ۴۰ درصد است. البته این مسائل و مشکلات فقط به دیابت محدود نمی‌شود و به طور مثال، میزان ابتلا به فشار خون هم افزایش یافته است.

ناصحی ادامه داد: در همین راستا هم می‌بینیم که تعداد بیمارستان‌های قلب و عروق در حال افزایش است؛ اما بیماری‌های قلبی کاهش نیافته و افزایش سرطان‌ها را نیز تجربه کرده‌ایم. مسائلی مانند افزایش فشار خون، وضعیت دیابت و بیماری‌های قلبی_عروقی و سرطان‌ها از ایراداتی در بخش‌هایی از نظام سلامت سخن می‌گویند که این موارد را باید اصلاح کنیم.

روش‌های گذشته پاسخگو نیست

این پزشک درباره ضرورت توجه به پیشگیری گفت: اگر پیشگیری یک اصل است، باید بدانیم که روش‌های قدیمی شاید این روزها پاسخگو نباشد و باید از روش‌های نوین استفاده کنیم. به طور مثال، این احتمال وجود دارد که مراجعه به خانه بهداشت و گرفتن خدمات از آنجا برای نسل جوان مورد قبول نباشد. در همین راستا نیز باید تاکید کرد که خودمراقبتی، یک اصل است و به همین دلیل هم با استفاده از گوشی‌های هوشمند می‌توان با افراد در راستای موضوع خودمراقبتی ارتباط برقرار کرد.

لزوم تغییر نظام شبکه با توجه به تغییر نیازها در گذر زمان

مدیرعامل سازمان بیمه سلامت درباره تغییر نیازها در گذر زمان توضیح داد: روستاهایی در نزدیکی شهرها وجود دارد که هرکدام یک خانه بهداشت دارند؛ شاید بتوان گفت که ممکن است آن خانه‌های بهداشت دیگر پاسخگوی نیازهای امروز و نسل جوان نباشند. هنگامی که نگاه مردم تغییر می‌کند، این تغییر دیدگاه‌ها می‌بایست در نظام شبکه و نظام سلامت نیز صورت گیرد؛ چرا که نیازهای این روزها نسبت به گذشته تغییر کرده است.

تغییر وضعیت بیماری‌ها با گذر زمان

او ادامه داد: نه تنها نیازهای انسان‌ها در گذر زمان تغییر کرده، بلکه بیماری‌ها نیز تغییر کرده‌اند. بیماری‌های واگیر طی سال‌های گذشته شایع بودند؛ در حالی که بیماری‌های غیرواگیر این روزها شایع هستند. به طور مثال، بیماری‌های قلبی_عروقی و حوادث ترافیکی علت مرگ‌ومیر ایرانیان هستند. بنابراین آیا فقط باید بیماری‌های واگیر را پیگیری کنیم؟ مشخص است که اگر فقط بیماری‌های واگیر را در کانون توجه قرار دهیم، اقدامات پاسخگو نخواهد بود.

او با بیان اینکه باید نگاهی جدید به مسائل داشته باشیم، افزود: باید تغییر نگرش در نظام شبکه خود داشته‌ باشیم. علاوه بر تغییر نگرش در نظام شبکه، میزان آگاهی و سواد سلامت مردم نیز باید افزایش یابد.   

نقش بیمه‌ها در اجرای برنامه پزشکی خانواده

ناصحی درباره توجه به تجربه‌های گذشته برای اجرای برنامه پزشکی خانواده گفت: بیمه‌های پایه سلامت در بسیاری شهرها و روستاها عهده‌دار اجرای برنامه پزشکی خانواده هستند. براساس ساختار نظام سلامت کشور و تولیت وزارت بهداشت، اجرای برنامه پزشکی خانواده برعهده این وزارتخانه است.

وزارت بهداشت با بهره‌گرفتن از شبکه بهداشتی و درمانی گسترده‌ای که در سراسر کشور وجود دارد، بخشی از پزشکی خانواده را اجرا کرده و در حال گسترش این برنامه است

نمونه‌های مختلفی طی سال‌های گذشته در کشور اجرا شده اما تمام تجارب گذشته باید با روشی که پاسخگو باشد، تجمیع شود تا در نهایت به مرحله‌ای برسیم که برنامه پزشکی خانواده به درستی اجرا شود. او درباره نقش بیمه‌ها در اجرای برنامه پزشکی خانواده گفت: بیمه‌ها در کنار وزارت بهداشت در ارتباط با نظارت‌ها و تامین هزینه‌ها نقشی مهم و جدی در ارتباط با برنامه پزشکی خانواده دارند.

وضعیت ساختارهای اطلاعاتی مطلوب نیست

مدیرعامل سازمان بیمه سلامت درباره زیرساخت‌ها و اطلاعات برای برنامه پزشکی خانواده گفت: هر قسمت از نظام سلامت، اطلاعاتی در اختیار دارد؛ به طور مثال اطلاعات بخش بستری و سرپایی جامع است؛ افرادی که در بیمارستان‌ها بستری می‌شوند یا اطلاعات افرادی که برای درمان سرپایی مراجعه می‌کنند و اطلاعات آنها ثبت می‌شود، داده‌ها را در اختیار داریم. اطلاعات دارویی و آزمایشگاهی بخش بستری جزو داده‌هایی است که به طور کامل در اختیار داریم.

ناصحی با بیان اینکه اطلاعات باید کامل شود، توضیح داد: بخشی از اطلاعات برای سطح یک و برای روستاها است که یک سامانه مجزا دارد. اگرچه شرایط زیرساخت اطلاعات مطلوب نیست اما رشد خوبی در این حوزه داشته‌ایم. تجمیع اطلاعات سامانه‌های مختلف می‌تواند جامعیتی در راستای دسترسی به اطلاعات ایجاد کند.

منبع: ایسنا